Ohean, iritsi da loak hartzeko unea/ En la cama, llegó el momento de conciliar el sueño.

• Kezkak koaderno batean idaztea

      Oheratzean pentsamendu batzuk gogaikarri bihurtzen badira, koaderno batean idazteak egunean zehar konpontzeko atzeratzen lagunduko du.

• Loak hartzeko erlaxazio-ariketak

   Adibidez: erlaxazio muskular progresiboa, bistaratzeak edo arnasketa diafragmatikoko teknikak.

• Une horietan gatazkatsuak diren gaiak saihestea

    Ahal bada, hurrengo egunera atzeratu. Eztabaida batek ez du loak hartzen laguntzen.

• Ez egon ohean bueltaka.

    20 minutu igaro ondoren esna jarraitzen badu, jaiki, gela aldatu, argi leunarekin irakurri, musika lasaigarria entzun edo nahiago duzun jarduera egin. Itzuli ohera logura sentitzen duzunean.

• Escribir las preocupaciones en un cuaderno
  Si al acostarnos algunos pensamientos se vuelven insistentes, escribirlos en una libreta ayudará a aplazarlos para resolverlos durante el día.

    

• Ejercicios de relajación para conciliar el sueño

     Por ejemplo: la relajación muscular progresiva, visualizaciones o técnicas de respiración diafragmática.

• Evitar temas conflictivos en esos momentos

    Si es posible, aplazarlos al día siguiente. Una discusión no ayuda a conciliar el sueño.

• No permanecer en la cama, dando vueltas.

    Si después de 20 minutos sigue despierto, levántese, cambie de habitación, con luz tenue lea, escuche música relajante, o realice la actividad que prefiera. Regrese a la cama en cuanto tenga sensación de sueño.

Artearen funtzioaz eta objektuaren arrotzezpenaz

La función del arte es la de transmitir la impresión del objeto como visión y no como reconocimiento. El procedimiento del extrañamiento del objeto. Para hacer de un objeto un hecho artístico es necesario extraerlo de la categoría de los hechos de la vida... agitar el objeto extraer el objeto de la serie de asociaciones cotidianas. 

Artearen funtzioa da objektuaren inpresioa ikuspen gisa transmititzea, ez ezagutzat gisa. Objektua arrotz bihurtzeko prozedura. Objektu bat gertakari artistiko bihurtzeko, beharrezkoa da bizitzako gertakarien kategoriatik ateratzea… objektua astindu, eguneroko elkarte‑kateetatik kanpora ateratzea.

 

Artea astintzea: 

 

ikuspenaren eta arrotzezpenaren boterea

 

Batzuetan, arteaz hitz egiten dugunean, oharkabean pentsatzen dugu bere egitekoa dela errealitatea imitatzea, objektuak fidelki erreproduzitzea edo mundua ispilatzea. Baina bada ideiaren muinean beste zerbait: ikuspena, ez ezagutza. Objektua berriro ikustea, lehen aldiz bezala, ohikoaren lokarria askatuta.

“La función del arte es la de transmitir la impresión del objeto como visión y no como reconocimiento…” dioen planteamenduak hori eskatzen du: objektua erauzi eguneroko automatikotasunetik, astindu, desordenatu, estrainiatzea. Eta une horretan, objektu berak bere burua erakusten du beste modu batean, arruntetik kanpo.

Arrotzezpena ez da izen potolo bat bakarrik. Egia esan, mekanismo xume baina eraginkorra da: ohikoari beste argi bat ematea. Zer da literatura, azken finean, hori ez bada?

Idazteko: objektuak astindu

Nabarmena da zein erraz bihurtzen garen gure zentzuen inertzia. Gauzak begiratzera ohitzen gara, baina ez ikustera. Eta arteak—izan poesia, prosa edo bestelako adierazpide bat—behartzen gaitu begi-puska berri horretara.

Hau da helburua:

• objektua bizitzaren kategoriatik ateratzea,
• egunerokotasunaren loturetatik askatzea,
• eta hartan dagoen potentzial estetikoa askatzea.

Idazteko ere baliagarria da. Hainbeste aldiz ikusi dugun esaldia, irudia edo keinu bat eraldatu egiten da perspektiba aldatzen dugunean. Eta hor, testuak arnasa hartzen du.

Irakurgaiak eta ildoak

Pentsamendu hauek lagungarri dira irakurle eta idazleentzat; bereziki, badagoen leku batean dir-dir egitea bilatzen dutenentzat. Eta horri buruz, umorearen eta ironia beltzaren bidez, badago irakurri beharreko klasiko bat:

 

Irakurgaiak: 

Newman, S., & Mittelmark, H. (2010). Cómo no escribir una novela. Seix Barral.

Umore beltzaren bihotzean idaztea

Idazteko, batzuk kafea behar dute; beste batzuek isiltasuna. Nik, ordea, badakit zein den benetako osagai sekretua: umore beltza. Ez da beti erraza, baina papera zuria den bakoitzean badirudi ironia ilunaren ukitu batek gauzak bere lekuan jartzen dituela.

Behin norbaitek esan zidan Kafkaren Metamorfosia urtero irakurri behar dela, gihar literarioak mantentzeko. Ez dakit tanta surrealismorik hartzen ez duen: gizon bat intsektu erraldoi bihurtzen da, eta gu, irakurleok, normal-normal jarraitzen dugu orria pasatzen. Absurdoaren literatura gustatzea ez da gutxiengoen kirola.

Idaztean, beti gustatu izan zaizkit erdi-esanak, irakurleari hutsuneak uzten dizkioten horietakoak. Testuan ate batzuk zabalik utzi eta ikusleak bere burua sartzen du, nahi duen bezala. Azkenean, istorio on baten erdia idazlearena da; beste erdia, irakurlearena.

Dibertsifikazioak —idazleek asmatzen ditugun kontzeptu horiek; nonbaitetik etorri behar dute— ez omen du generoen mugikortasunean sinesten. Eta egia da: genero literarioak, bizitzako laztanak bezala, mugak baino gehiago dira trukerako ateak. Literatura eta bizitza bereizi nahi dituenak ez du bietako bat ongi ulertu.

Eta bai, poesiak bere paradoxak ditu: baikorra izan ohi da, baina beti dator ezkortasun bateko funtsetik jaioa; prosa, berriz, ilun eta malenkoniatsu jaio ohi da, baina ez dakit zergatik, beti geratzen zaio puntu alai bat, distira ttiki bat, egoera absurdoen azken irribarrea bezala.

Eta bukaeran beti iristen da kontu hau:
zoriona ez da idazteko material ona.
Egia da. Zoriontsua zarenean, ez zara eseriko bizitzari tentelkeriak ateratzeko; ez duzu beharrik. Baina zoritxar ttiki batek, asteburu txar batek edo munduaren zentzugabekeriak emaitza literario hobeak ematen ditu askotan. Kontrastea, agian.

Azken batean, idaztea kontrasteen jolasa da, eta batzuetan umore beltzak egiten du argi.

Zer eros daiteke gaur egun euro batekin kafetegi batean?

 Garai batean, 2003an, euro batekin honako hau lor zitekeen kafetegi batean: 

• Kafe goxo bat. 
• Egunkaria irakurri. 
• Elkarrizketa atsegin bat ukan.
• Telebista ikusi. 
• zure futbol-partida gogokoena ikusi. 
• Eskutitz bat idatzi.
• Zinema-aretoan sartzeko itxaron.
• Lagun bat gelditu.
• Bakartokira joan.
• Kiniela edo primitiba bete.
• domino- edo karta-saioa egin.
• eta... zorte ona izanez gero, ligatu ere bai! 

 

 

EGUNEROKO MAGIA / LA MAGIA COTIDIANA (Minimalismo positiboa)

 Phillipe Delerm, El primer trago de cerveza y otros placeres de la vida.

- Pedalear suavemente sobre una bicicleta. 

- La oscuridad del cine un domingo por la noche.

- Ir a cosechar moras. 

- El aroma de las manzanas en una vieja buhardilla. 

- Hojear una novela en la playa. 

- Mondar guisantes. 

- El jersey de otoño con los primeros frios. 

- Circular por la autopista a solas de noche oyendo la radio.

- .... 

 

Phillipe Delerm, Garagardoaren lehen tragoa eta bizitzako beste atsegin batzuk.

• Bizikletan astiro pedal egitea.
• Igande gaueko zinemaren iluntasuna.
• Masustak biltzera joatea.
• Sabaiko ganbara zahar batean sagarren usaina.
• Hondartzan eleberri bat arakatzea.
• Ilarrak aletzea.
• Udazkeneko jertsea lehen hotzekin.
• Gauez autobidean bakarrik gidatzea irratia entzuten.
• ....
• .... 

 

MAITA ZEURE BURUA! Itxi begiak eta entzun iturburuko zurrumurrua

¡AMATE! Cierra los ojos y escucha el murmullo del manantial

Las 4 fuentes

1. Tiempo

2. Información → Conocimiento

3. Bienes materiales

4. Afecto

   a) Me hago consciente de lo que necesito
   b) Acepto lo positivo que me dan, si me gusta y me conviene
   c) Rechazo lo que no (rec / tener o hacer)
   d) Me convierto en mi propio amigo
   e) No pretendo que todos me comprendan
   f) Me cuido
   g) Discrimino los mensajes y escojo los verdaderamente efectivos.
    

   Recuerdo que soy libre cuando ante cada elección escojo no lo que más me agrada sino lo que más me hace PERSONA 

   

   
   

    MAITA ZEURE BURUA! 

   Itxi begiak eta entzun iturburuko zurrumurrua 

   4 iturriak

   1. Denbora

   2. Informazioa → Ezagutza

   3. Baliabide materiala 

   4. Afektua / maitasuna

   a) Kontziente bihurtzen naiz behar dudanaz
   b) Ematen didaten positiboa onartzen dut, baldin eta gustatzen bazait eta komeni bazait
   c) Ez dut onartzen ez zaidana (jasotzea / edukitzea edo egitea)
   d) Nire lagun bihurtzen naiz
   e) Ez dut nahi denek ni ulertzea
   f) Neure burua zaintzen dut
   g) Mezuak bereizten ditut eta benetan eraginkorrak direnak aukeratzen ditu.

   Gogoratzen dut libre naizela, hautaketa bakoitzean ez aukeratzen dudanean gehien gustatzen zaidana, baizik eta pertsona egiten nauena.

    

---

UMOREAREN ETA SORMENAREN ONURAK HIZKUNTZEN IKASGELAN

 

Haur oro da artista;

arazoa datza handitzen zarenean ere

artista bat izaten segitzea 

(Pablo Picasso)

 

Beatriz Peñaren “Humory creatividad verbal oral y escrita” artikuluaren arabera, hitzezko sormena eta umorea konbinatzea bigarren hezkuntzan eta batxilergoan, baita beste hezkuntza-mailatan ere estrategia eraginkorra da, umoreak sormena pizten baitu, eta bide alternatiboa da hausnarketa, emozio positiboak eta motibazioa eragiteko.

Europako Erreferentzia Markoari (EEMB) erreparatzen badiogu, umorea ageri dela ikusiko dugu, C1 mailari dagokionean, erabiltzailearen ezagutza soziokulturalean eta C1 mailako egokitasun soziokulturalean.

EEMBaren Liburu Osagarrian ere C2 mailan ageri da testuaren indarra areagotzeko umorea egoki erabiltzearen onurak, eta behereneko mailetan harreman sozialak egitea eta oinarrizko errutinak betetzea aipatzen da; B2 mailatik aurrera halakoak egitea solaskideei beste era batera jokatzeko ez zaie eskatzen, eta C mailetan esamolde idiomatikoak erabiltzea, aipamenak egitea eta umorea erabiltzea esaten da.

HEOCari begira, aldiz, B2 mailan agertzen hasten da (gai-zerrendan eta idazmenaren ebaluazio-eskalan), maizago C1ean (trebetasunetan, gaietan) eta C2an ere aipamenen bat ere badago, entzumeneko testu-eredu batez gain.

Artikulu honen gaia umorea eta sormena da, eta ikastaldearen garapenean eta kohesioan duen egitekoa nabarmena dela esaten da.  

Hau guztia kontuan hartuta, bigarren hezkuntza eta batxilergorako egindako proposamen hau helduen irakaskuntzan ere aplika daiteke.

Baina zuk, zer diozu? Umorea hizkuntza eskolan erabiliko zenuke talde-kohesiorako eta norbere autoestimurako? Eta sormena erabiliko zenuke motibazioa pizteko?

 

Erreferentziak:

• http://www.ikasten.ikasbil.eus/mod/habecms/view.php/irakasbil/didakteka/umorea_hizkuntzen_eskolan
• http://www.ikasten.ikasbil.eus/mod/habecms/view.php/irakasbil/didakteka/euskalduntzearen_umoreak