2026(e)ko martxoaren 16(a), astelehena

Artearen funtzioaz eta objektuaren arrotzezpenaz

La función del arte es la de transmitir la impresión del objeto como visión y no como reconocimiento. El procedimiento del extrañamiento del objeto. Para hacer de un objeto un hecho artístico es necesario extraerlo de la categoría de los hechos de la vida... agitar el objeto extraer el objeto de la serie de asociaciones cotidianas. 

Artearen funtzioa da objektuaren inpresioa ikuspen gisa transmititzea, ez ezagutzat gisa. Objektua arrotz bihurtzeko prozedura. Objektu bat gertakari artistiko bihurtzeko, beharrezkoa da bizitzako gertakarien kategoriatik ateratzea… objektua astindu, eguneroko elkarte‑kateetatik kanpora ateratzea.
 

Artea astintzea: 
 
ikuspenaren eta arrotzezpenaren boterea
 

Batzuetan, arteaz hitz egiten dugunean, oharkabean pentsatzen dugu bere egitekoa dela errealitatea imitatzea, objektuak fidelki erreproduzitzea edo mundua ispilatzea. Baina bada ideiaren muinean beste zerbait: ikuspena, ez ezagutza. Objektua berriro ikustea, lehen aldiz bezala, ohikoaren lokarria askatuta.

“La función del arte es la de transmitir la impresión del objeto como visión y no como reconocimiento…” dioen planteamenduak hori eskatzen du: objektua erauzi eguneroko automatikotasunetik, astindu, desordenatu, estrainiatzea. Eta une horretan, objektu berak bere burua erakusten du beste modu batean, arruntetik kanpo.

Arrotzezpena ez da izen potolo bat bakarrik. Egia esan, mekanismo xume baina eraginkorra da: ohikoari beste argi bat ematea. Zer da literatura, azken finean, hori ez bada?

Idazteko: objektuak astindu

Nabarmena da zein erraz bihurtzen garen gure zentzuen inertzia. Gauzak begiratzera ohitzen gara, baina ez ikustera. Eta arteak—izan poesia, prosa edo bestelako adierazpide bat—behartzen gaitu begi-puska berri horretara.

Hau da helburua:

  • objektua bizitzaren kategoriatik ateratzea,
  • egunerokotasunaren loturetatik askatzea,
  • eta hartan dagoen potentzial estetikoa askatzea.

Idazteko ere baliagarria da. Hainbeste aldiz ikusi dugun esaldia, irudia edo keinu bat eraldatu egiten da perspektiba aldatzen dugunean. Eta hor, testuak arnasa hartzen du.

Irakurgaiak eta ildoak

Pentsamendu hauek lagungarri dira irakurle eta idazleentzat; bereziki, badagoen leku batean dir-dir egitea bilatzen dutenentzat. Eta horri buruz, umorearen eta ironia beltzaren bidez, badago irakurri beharreko klasiko bat:

 


Irakurgaiak: 

Newman, S., & Mittelmark, H. (2010). Cómo no escribir una novela. Seix Barral.

2026(e)ko martxoaren 15(a), igandea

Umore beltzaren bihotzean idaztea

Idazteko, batzuk kafea behar dute; beste batzuek isiltasuna. Nik, ordea, badakit zein den benetako osagai sekretua: umore beltza. Ez da beti erraza, baina papera zuria den bakoitzean badirudi ironia ilunaren ukitu batek gauzak bere lekuan jartzen dituela.

Behin norbaitek esan zidan Kafkaren Metamorfosia urtero irakurri behar dela, gihar literarioak mantentzeko. Ez dakit tanta surrealismorik hartzen ez duen: gizon bat intsektu erraldoi bihurtzen da, eta gu, irakurleok, normal-normal jarraitzen dugu orria pasatzen. Absurdoaren literatura gustatzea ez da gutxiengoen kirola.

Idaztean, beti gustatu izan zaizkit erdi-esanak, irakurleari hutsuneak uzten dizkioten horietakoak. Testuan ate batzuk zabalik utzi eta ikusleak bere burua sartzen du, nahi duen bezala. Azkenean, istorio on baten erdia idazlearena da; beste erdia, irakurlearena.

Dibertsifikazioak —idazleek asmatzen ditugun kontzeptu horiek; nonbaitetik etorri behar dute— ez omen du generoen mugikortasunean sinesten. Eta egia da: genero literarioak, bizitzako laztanak bezala, mugak baino gehiago dira trukerako ateak. Literatura eta bizitza bereizi nahi dituenak ez du bietako bat ongi ulertu.

Eta bai, poesiak bere paradoxak ditu: baikorra izan ohi da, baina beti dator ezkortasun bateko funtsetik jaioa; prosa, berriz, ilun eta malenkoniatsu jaio ohi da, baina ez dakit zergatik, beti geratzen zaio puntu alai bat, distira ttiki bat, egoera absurdoen azken irribarrea bezala.

Eta bukaeran beti iristen da kontu hau:
zoriona ez da idazteko material ona.
Egia da. Zoriontsua zarenean, ez zara eseriko bizitzari tentelkeriak ateratzeko; ez duzu beharrik. Baina zoritxar ttiki batek, asteburu txar batek edo munduaren zentzugabekeriak emaitza literario hobeak ematen ditu askotan. Kontrastea, agian.

Azken batean, idaztea kontrasteen jolasa da, eta batzuetan umore beltzak egiten du argi.